Dr. Rint Sybesma benoemd tot hoogleraar Chinese taalkunde

Dr. Rint Sybesma is op 1 juni bij de Faculteit der Geesteswetenschappen benoemd tot hoogleraar in de Chinese taalkunde. Het betreft een persoonlijk hoogleraarschap. Sybesma is aangesteld bij zowel het Leiden University Center of Linguistics (LUCL) als het Leiden Institute Area Studies (LIAS) om de wederzijdse betrokkenheid te onderstrepen. Tot zijn bevordering was Sybesma als universitair docent werkzaam bij de opleiding Talen en culturen van China.

Alle grote werelddelen

De Universiteit Leiden heeft een sterke, internationaal erkende traditie in onderzoek naar de structuur van en de variatie in de talen van de wereld. Dit thema bepaalt het profiel van het LUCL, en daarmee ook mede dat van de faculteit. Het Leidse onderzoek bestrijkt met sterke onderzoeksgroepen alle grote werelddelen, naast Europa: Afrika, Zuid-Amerika en Azië. Voor Afrika en Zuid-Amerika waren er al hoogleraren aangesteld, en LUCL en LIAS wensten dit ook voor Azië. Deze wens is gehonoreerd.

Dr. Rint Sybesma

Waarom Chinese taalkunde?

Dat de leerstoel als kern de Chinese taalkunde moest hebben, lag om meerdere reden voor de hand. Zo is het Chinees bij het LUCL de laatste jaren uitgegroeid tot een belangrijk onderzoeksgebied mede dankzij het NWO-vernieuwingsimpulsproject, dat Sybesma niet lang geleden met succes heeft afgerond. In het kader van dat project heeft Sybesma (samen met zijn bij het project betrokken promovendi) verschillende Chinese talen en talen die gesproken worden door etnische minderheden in China op verschilende syntactische punten met elkaar vergeleken.

Veel onderzoek aan het Chinees

Naast Sybesma zijn er echter nog een aantal andere Leidenaren actief op het gebied van de Chinese taalkunde, dat zo een brede beoefening kent. Zo houdt Jeroen Wiedenhof (Talen en culturen van China) zich onder meer bezig met de beschrijving en de analyse van de syntaxis en de semantiek van het Mandarijn, met nadruk op de spreektaal, bestudeert Lisa Cheng (Taalwetenschap) deze aspecten van het Mandarijn en andere Chinese dialecten van uit generatief perspectief, houdt Yiya Chen (idem) zich bezig met de interactie tussen toon en focusexpressie in Chinese dialecten en doet Vincent van Heuven (idem) fonetisch en toegepast onderzoek, onder meer naar de mogelijkheid de distantie tussen de verschillende dialecten getalsmatig in kaart te brengen. Al deze wetenschappers werken samen met andere taalkundigen die zich richten op het Chinees en worden vaak naar China uitgenodigd voor gastlezingen. Een hoogleraar kan een belangrijke rol vervullen in de contacten tussen Chinese universiteiten en de Universiteit Leiden; veel jonge taalkundigen willen in Leiden een MA- of PhD-opleiding doen.

Tijdelijke functies

Sybesma (1960) studeerde Sinologie en Algemene taalwetenschap. Beide studies rondde hij af in 1987, de laatste cum laude. Tijdens zijn opleiding studeerde hij twee jaar aan Liaoning University in Shenyang, China. Na zijn studie vertrok hij opnieuw naar deze universiteit om er voor een jaar Engelse grammatica en algemene taalkunde te doceren. Al tijdens zijn studie, in 1981, was Sybesma begonnen met het geven van Chinees bij verschillende bedrijven en taleninstituten. Hij is dat tot 1989 blijven doen. In dat jaar is hij in een NWO-project gaan werken aan zijn proefschrift, waarop hij drie jaar later cum laude promoveerde: Causatives and accomplishments: The case of Chinese ba. Daarna heeft hij een aantal postdocfuncties vervuld (onder meer bij NWO en het IIAS) en docentfuncties bij de opleidingen Talen en Culturen van China en Algemene taalwetenschap, soms part time. Hij heeft in 1998-1999 ook nog part time bij een uitgever gewerkt.

Sprong voorwaarts

In 2001 behoorde Sybesma tot de eerste lichting van gelukkigen die een projectaanvraag in het kader van de Vernieuwingsimpuls van NWO gehonoreerd kregen. Sybesma’s project (goed voor 1,5 miljoen gulden) heette Syntactic variation in Southern China.
Hij heeft inmiddels 2 boeken op zijn naam staan, alsmede 7 edited volumes en 28 wetenschappelijke artikelen, waarvan 9 in toptijdschriften. Hij is co-promotor geweest bij vier promoties, en heeft momenteel bemoeienis met nog vier proefschriften.

Onderwijs

Sybesma geeft college in het Leidse bachelor- en masteronderwijs, zowel bij Chinees als bij Taalwetenschap. Daarnaast is hij als gastdocent betrokken geweest bij seminars en summer- en winterschools in onder meer Frankrijk en China. Hij was een aantal keren gasthoogleraar, onder meer in Frankrijk, en heeft inmiddels zo’n 65 lezingen gegeven in binnen en buitenland. Hij organiseerde zelf ook diverse activiteiten.

Bijzonder aan Sybesma is dat hij ook binnen de taalkundige kringen in China opereert, niet alleen door daar college te geven, maar ook door samen met Chinese collega’s onderzoeksprojecten van de grond te tillen, onder meer met geldelijke ondersteuning van het Chinese ministerie van onderwijs.

Vertalingen in het Fries

Sybesma heeft steeds veel naast zijn werk gedaan. Zo hij richtte het tijdschrift Glot International, a linguistic monthly op waarvoor hij later samen met prof.dr. Lisa Cheng interviews verzorgde met taalkundige grootheden als Noam Chomsky, Ken Hale, James McCloskey en Vicky Fromkin. Tevens was en is hij actief als literair vertaler: hij heeft
moderne Chinese fictie en poëzie vertaald in het Nederlands en het Fries. Verder heeft hij vorig jaar tijdens de Olympische spelen een serie over de Chinese taal verzorgd voor het dagblad Trouw. Sinds het eind van de jaren tachtig is hij adviseur bij de Stichting Fonds voor de Letteren met betrekking tot de kwaliteit van literaire vertalingen van het Chinees in het Nederlands. Sinds 2005 vervult hij dezelfde rol bij het Vlaamse Fonds voor de Letteren.

Bestuurlijke ervaring heeft Sybesma in Leiden opgedaan, maar ook in internationale bestuursfuncties op zijn vakgebied, het meest recentelijk als president van de European Association for Chinese Linguistics.

(7 juli 2009/CH)