Integratieproblematiek is van alle tijden

Integratie verloopt nooit soepel en neemt altijd minstens drie generaties in beslag, stellen Herman Obdeijn en Marlou Schrover in hun boek Komen en gaan dat vorige week verscheen. De overheid bemoeilijkt zelf de integratie door het eigene van groepen migranten te benadrukken.

Afbeelding: Noodgeld van de Duitse stad Freren uit 1922 waarop een groep Hollandgangers uit de negentiende eeuw is afgebeeld. Illustratie in 'Komen en gaan'.

Republiek

Het boek geeft een gedegen overzicht van het fenomeen migratie van en naar Nederland vanaf het begin van de Republiek in 1568 tot heden. De auteurs maken een dubbele vergelijking: tussen verschillende groepen migranten die door de eeuwen heen naar Nederland kwamen en ze vergelijken emigranten en immigranten.

Zwakkeren

Het beeld door de eeuwen heen is dat nieuwkomers welkom waren zolang ze hun talenten konden aanwenden om de economische groei te bevorderen. De economisch zwakkeren werden geweerd met allerlei argumenten die heden ten dage ook opgeld doen. Tegelijkertijd werden grote namen uit de Nederlandse geschiedenis vaak gedragen door immigranten. Om er maar een paar te noemen: Frans Hals, Joost van den Vondel, Spinoza.

Afbeelding : Achttiende-eeuwse kinderprent met het verhaal over Geesje uit Westfalen, die naar Amsterdam trekt om als dienstmeisje te werken. Illustratie in 'Komen en gaan'.

Drie generaties

Migratie is evenzeer onderdeel van het leven als geboorte, huwelijk of sterfte, stellen Obdeijn en Schrovers. De vraag wordt nogal eens gesteld of de gevolgen van migratie positief of negatief zijn voor de samenleving. Als we migratie zien als iets dat bij het leven hoort, zijn dat vreemde vragen. Vaak ging migratie goed, soms niet. Meestal kwam het na drie generaties wel goed met de nakomelingen van de migranten.

Publieke debat

Beleidsmakers en deelnemers aan het publieke debat over migratie en integratie hebben in hun beleidsplannen aan deze constatering echter weinig. Bij hen overheerst het democratische ongeduld. Vaak wordt migratie en de positie van migranten en hun nakomelingen als een probleem ervaren, gelardeerd met stellingen als: ‘Door migratie raakt Nederland vol’, ‘De Nederlandse identiteit gaat verloren’ of ‘Migranten en hun kinderen vormen de onderklasse van de samenleving’.

Percentage

Of Nederland vol is, hangt af van waarmee wordt vergeleken. Nederland telt niet meer inwoners dan tal van grote wereldsteden, maar is wel vele malen groter dan die steden. Klachten over een vol Nederland waren er ook al een halve eeuw geleden, toen de bevolking slechts tien miljoen mensen telde. De auteurs maken duidelijk dat het percentage vreemdelingen in grote Nederlandse steden in bepaalde perioden even groot was als nu. Het percentage vreemdelingen in Nederland was ongeveer 8 procent omstreeks 1650. Het daalde vervolgens naar ongeveer 2 procent omstreeks 1900 en kwam de laatste decennia weer terug op het niveau van 1650. 

Afbeelding: Een Somalisch en een Marokkaans meisje samen op de fiets in Leiden. Illustratie in 'Komen en gaan'. Foto André van Haasteren.

Aanpassen

Ook in het verleden werd al beweerd dat de integratie van migranten en hun nakomelingen niet snel genoeg gaat. Bij Nederlandse emigranten duurde het ook lang voordat ze zich hadden aangepast aan hun nieuwe land of ze kregen van hun kerk het advies om zich vooral níét aan te passen. Het eerste gold zelfs voor aanpassing aan een ‘verwante’ cultuur als de Australische.

Verplichte kost

De uitkomst van het boek is dat de overheid een belangrijke rol kan spelen bij de integratie van migranten. Door het voortdurend in het beleid benadrukken van het ‘anders zijn’ van migranten wordt integratie eerder vertraagd dan versneld. Een overzicht van vier eeuwen immigratie en emigratie laat zien welke factoren bijdroegen aan een succesvolle integratie. Het boek zou verplichte kost moeten zijn voor ieder die zich in het publieke en politieke debat wil mengen. 
 
Herman Obdeijn en Marlou Schrover
Komen en gaan. Immigratie en emigratie in Nederland vanaf 1550
Uitgeverij Bert Bakker
ISBN: 9789035130340, 320 p.  € 19,95 

(4 november 2008/SH)