Tweehonderdvijftig jaar oude prijs voor studie over het kwaad
De vijfjaarlijkse prijs voor studies over theologie en christelijke ethiek is dit keer toegekend aan dr. Petruschka Schaafsma voor haar studie over het kwaad, Reconsidering Evil: Confronting Reflections with Confessions. Uitreiking: maandag 14 september 2009 in het Academiegebouw van de Universiteit Leiden.
Ruim tweehonderdvijftig jaar geleden, in 1753, stelde Jan Stolp een prijs in voor studies op het terrein van de theologie en christelijke ethiek.
Jury van Leidse hoogleraren
Het Legatum Stolpianum is een van de oudste wetenschappelijke prijzen in Europa. De prijs werd lange tijd jaarlijks uitgereikt: het ene jaar voor een studie op het terrein van de natuurlijke godskennis (de vraag wat we met behulp van rede en empirie over God kunnen weten), het andere jaar over de redelijkheid van de christelijke ethiek. Geheel passend in de traditie van de Verlichting ging het om studies waarin geloof, wetenschap, en civiele samenleving met elkaar in verband werden gebracht. In zijn testament heeft Stolp bepaald dat de jury gevormd moest worden door Leidse hoogleraren uit verschillende disciplines – naast een theoloog ook een filosoof, een jurist, een medicus, een natuurwetenschapper, en een hoogleraar uit de Letteren. Het Legatum Stolpianum heeft tot halverwege de twintigste eeuw prijsvragen uitgeschreven. In de jaren zestig is overgegaan tot toekenning voor een al voltooid werk uit de voorafgaande vijf jaar.
Tinbergen
Dit jaar wordt de prijs financieel mogelijk gemaakt door de stichting Nicolette Bruining Fonds. Eerdere laureaten waren onder meer:
- J.J. Kole (2004)
- P.M.F. Oomen (2001)
- H. de Vries en W.B. Drees (1994)
- J.F. Goud en R.P.H. Munnik (1989)
- A.W. Musschenga (1982)
- J. Tinbergen (1930)
Herijking van het kwaad
In de bekroonde studie van 2009 stelt Petruschka Schaafsma (1975) zich ten doel het begrip van het kwaad te herijken. Aanleiding hiervoor is dat het in de hedendaagse filosofie en theologie omstreden is, terwijl in de politiek en de media het spreken over het kwaad floreert. Basis voor de herijking is een analyse en vergelijking van vier verschillende benaderingen van het kwaad. Ten eerste wordt aan Paul Ricœurs benadering van het thema via symbolen en mythen een focus ontleend die vervolgens de analyse en vergelijking mogelijk maakt van de reflexieve benaderingen van Immanuel Kant, Karl Jaspers and Karl Barth. Zij representeren respectievelijk een ethische, een tragische en een religieuze benadering.
Kernvraag
De kernvraag is of je kunt stellen dat het kwaad in één van deze benaderingen het meest thuis is – waarbij de hypothese is dat het een typisch religieus thema zou zijn. De notie van het ‘einde van het kwaad’, die in het slothoofdstuk wordt onderzocht, blijkt cruciaal voor het begrijpen van een religieuze benadering. De vergelijking toont dat juist deze notie het religieuze begrip van het kwaad rijker maakt dan het ethische of tragische. Maar de vergelijking toont ook de gevaren van dit religieuze begrip. Zo wordt, door middel van een diepgravende analyse en vergelijking, de relevantie van het thema voor de hedendaagse filosofie en theologie kritisch onderzocht.
Schaafsma is in 2006 in Leiden op de bekroonde studie gepromoveerd en werkt nu bij de Universiteit Utrecht en de Roosevelt Academy in Middelburg.
Petruschka Schaafsma,Reconsidering Evil: Confronting Reflections with Confessions, Uitgeverij Peeters, Leuven, ISBN 978-90-429-1840-5.
In 2005 verscheen de rijk geïllustreerde catalogus van het bijzondere archief van het Legatum Stolpianum dat is ondergebracht bij de Leidse Universiteitsbibliotheek (Westerse handschriften, onder beheer van dr. A. Bouwman) onder de titel ‘Legatum Stolpianum: History and Archives of the Leiden Prize Competitions in Natural Theology and Moral Philosophy’, onder redactie van J.J. Fehr en A.Th. Bouwman (Universiteitsbibliotheek Leiden).
(11 augustus 2009/W. Drees)