Kijken door een religieuze bril

Religie beïnvloedt de visuele focus van mensen. Zelfs jaren nadat iemand atheïst is geworden heeft religie nog invloed. Een studie naar het effect van religie op cognitie toont aan dat verschillende religies onze geest op tegenovergestelde manieren kunnen beïnvloeden. Dat hindert mogelijk de communicatie en het begrip tussen verschillende religieuze groepen.

Detail of groter geheel?

Lorenza Colzato en haar collega’s van Cognitive Psychologie & Leiden Institute for Brain and Cognition (LIBC) werken samen met onderzoekers van de Universiteit van Bologna (Italië) en de Ben-Gurion Universiteit (Israel). Bij 72 Nederlandse proefpersonen is onderzocht of zij kijken naar details of juist het grotere geheel.

Vier groepen proefpersonen
De proefpersonen kwamen uit vier groepen:

  • conservatieve calvinisten (een vorm van Protestantisme)

  • liberale calvinisten (minder streng)

  • voormalige conservatieve calvinisten die atheïst zijn geworden

  • mensen die altijd al atheïst zijn

Opdracht proefpersonen
De taak was vrij simpel. De proefpersonen kregen vierkanten te zien die uit kleine driehoekjes bestonden, of vice versa. De proefpersonen moesten zo snel mogelijk aangeven wat de grote vorm was of wat de kleine vormpjes waren. Iemand met aanleg voor detail zou sneller moeten reageren wanneer die kleine vormen identificeert, terwijl iemand die gefocust is op het grotere geheel juist sneller de grote vorm zou kunnen identificeren.

Effect van religie

Atheïsten grootste voorkeur voor groter geheel
Duidelijke verschillen tekenen zich af tussen de vier groepen: de atheïsten toonden de grootste voorkeur voor het grotere geheel, gevolgd door de liberale calvinisten, dan de conservatieve calvinisten en de conservatieve calvinisten die atheïst zijn geworden. De laatste twee groepen presteerden hetzelfde. Dat zou kunnen betekenen dat meer dan zeven jaar zonder geloof nog steeds niet genoeg is om het effect van religie op iemands denkpatroon uit te wissen.

Waarom zorgt calvinisme voor focus op details?
Colzato’s team weegt de mogelijke samenhang tussen focus op details en de nadruk op regels, individuele verantwoordelijkheid en controle binnen het calvinisme. Daarnaast vermoedt het team dat religies met meer nadruk op gemeenschappelijke solidariteit en een externe autoriteit (het lot ligt in God’s handen) juist het tegenovergestelde effect zouden kunnen hebben, dus een focus op het grotere geheel.

Test
Om dit te testen gingen ze op zoek naar orthodoxe joden in Israel en rooms katholieken in Italië om hun voorkeur voor het grote geheel versus kleine details te vergelijken met ongelovigen uit hetzelfde land. Zoals verwacht vonden de onderzoekers dit keer dat religieuzen nu juist degenen waren met een voorkeur voor het grote geheel in vergelijking met hun ongelovige medemensen. Net als in het eerste onderzoek bleek dat deze verschillen in voorkeur niet het gevolg waren van verschillen in opleiding, IQ of leeftijd.

Geen bewuste keus

Dit onderzoek bewijst niet dat verschillende religies deze verschillende denkpatronen veroorzaken. De onderzoekers achten het eveneens onwaarschijnlijk dat de samenhang de andere kant op werkt; dat mensen met een bepaalde denkpatroon een geloof uitkiezen dat bij hen past. Veel mensen worden geboren met een bepaald geloof, in plaats van dat het een bewuste keuze was.

Effect op communicatie

Colzato’s team meent dat hun resultaten gevolgen hebben in de 'echte wereld': ‘Een voorkeur voor globale eigenschappen of voor details van een gebeurtenis kan waarschijnlijk al zorgen voor verschillende percepties, interpretaties en, uiteindelijk, conclusies. Zeer waarschijnlijk staat deze scheiding effectieve communicatie tussen mensen met verschillende religieuze achtergronden in de weg. Met name als we bedenken dat religie invloed heeft op nog veel meer zaken dan dat we hebben onderzocht.’

Meer over Lorenza Colzato's onderzoek

Colzato LS, van Beest I, van den Wildenberg WP, Scorolli C, Dorchin S, Meiran N, Borghi AM, and Hommel B (2010). God: Do I have your attention? Cognition, 117 (1), 87-94 PMID: 20674890

Blogs
Het onderzoek van Lorenza Colzato wordt veel besproken in verschillende blogs in England, USA en Spanje, en wordt zelfs in verband gebracht met de Paus.


Sectie Cognitieve psychologie
Onderzoek 

Profileringsgebied
Brain function and dysfunction over the lifespan

Laatst Gewijzigd: 28-09-2010