De eerste Nederlandse Neanderthaler

De vondst langs de Zeeuwse kust van een stukje Neanderthaler is de eerste in Nederland. Wil Roebroeks hoopt dat ‘Krijn’ de stap zal zijn tot onderzoek en bescherming van het Noordzeebodemarchief. Het schedelfragment is maandag 15 juni onthuld door minister Plasterk in het Rijksmuseum van Oudheden.  
 
Het fossiele Neanderthaler schedelfragment van meer dan 40.000 jaar oud. De karakteristieke dikke wenkbrauwboog is duidelijk te zien.
Foto: Erik de Goederen



Mijlpaal

De ontdekking van dit eerste fossiel van een Neanderthaler op Nederlands grondgebied is een aanwinst voor het Nederlands cultureel erfgoed en een mijlpaal voor de Nederlandse archeologie en paleontologie. Het schedelfragment is maar klein, amper 10 cm. ‘Maar toch is er veel aan af te lezen’, vertelt Roebroeks, hoogleraar Archeologie van de oude steentijd. ‘Het fragment heeft de kenmerkende dikke wenkbrauwboog van de Neanderthaler. De vorm van die wenkbrauwboog geeft aan dat het een mannelijk individu is en omdat bepaalde schedelnaden nog niet geheel dichtgegroeid waren, kunnen we zeggen dat het om een jonge volwassene gaat.’ Dat en zijn vindplaats hebben hem de typische Zeeuwse jongensnaam – Krijn – als koosnaam opgeleverd. 

Hoge resolutie CTscan van de schedel van de Neanderthaler van La Chapelle-aux-Saints in Frankrijk, met daarin ‘geplakt’ het schedelfragment van de Zeeuwse Banken en zijn spiegelbeeld, eveneens in de schedel gemonteerd. Het fossiel van La Chapelle-aux-Saints is ongeveer 60.000 jaar oud.
Foto: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, Leipzig.


Tumor

Door vergelijkingen met andere Neanderthalerschedels is de ouderdom op ongeveer 40.000 tot 100.000 jaar te bepalen. In het botfragment zit een kleine holte die is veroorzaakt door een goedaardige tumor die er waarschijnlijk al vanaf de geboorte zat. Onderzoek van de chemische samenstelling van het bot toont aan dat zijn dieet voornamelijk uit vlees bestond, zoals karakteristiek is voor Neanderthalers. Roebroeks: ‘Op dat punt is deze vondst niet spectaculair. Hij bevestigt wat we al over Neanderthalers weten, maar hij toont wel aan hoe belangrijk het bodemarchief van de Noordzee is voor de wetenschap.’ 

Kaartje van het Noordzeegebied ten tijde van de laatste IJstijd, het Weichselien.
Bron: prof.dr. Phil Gibbard, University of Cambridge, meer 'palaeogeographical maps'.


Laagvlakte

De vondst is illustratief voor de archeologische rijkdom van de Noordzee. Sinds 1874 worden enorme hoeveelheden fossiele beenderen van mammoeten en andere ijstijddieren boven water gehaald en ook regelmatig stenen werktuigen van Neanderthalers. De Noordzee was in de IJstijd een laagvlakte. Nog nooit waren er fossielen van Neanderthalers zelf aangetroffen. ‘We willen al jaren dat er een goed onderzoeks- en beschermingsplan komt voor de Noordzee’, zegt Roebroeks, ‘en Krijn zou daar wel eens een belangrijke factor in kunnen zijn.’ Het is bekend dat de Noordzeebodem meerdere rijke vindplaatsen herbergt van ongekende kwaliteit.

Hoge resolutie CT-scan van de schedel van een van de laatste Neanderthalers in Europa, Saint Césaire in Frankrijk, met daarin gemonteerd het (gespiegelde) fragment van de Zeeuwse Banken.
Foto: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, Leipzig.


Amateurpaleontologen

De vondst is op 15 juni officieel onthuld door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Ronald Plasterk in het Rijksmuseum van Oudheden. Het is vanaf 16 juni te zien voor publiek. Gelijktijdig besteden ook het Natural History Museum in London en Museum Boerhaave aandacht aan de vondst. Het fossiel is uitvoerig onderzocht door een internationaal wetenschappelijk team van het Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology in Leipzig en de Universiteit Leiden. De onderzoeksresultaten worden binnenkort gepubliceerd in het gerenommeerde tijdschrift Journal of Human Evolution. Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door jarenlange inzet van amateurpaleontologen in het Noordzeekustgebied en de tentoonstelling kwam tot stand dankzij een bijdrage van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek.
 
Tekening van een Neanderthaler. Artistieke interpretatie van een jongvolwassen Neanderthaler op basis van de fossiele vondst.
© Kennis&Kennis, 2009  
   
 

  • Tentoonstelling Neanderthaler uit de Noordzee, 16 juni – 27 september, Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28.  
  • Jean-Jacques Hublin e.a., Out of the North Sea. The Zeeland Ridges Neandertal, in: Journal of Human Evolution.  
  • NOS Journaal
     
(15 juni 2009/SH)


Laatst Gewijzigd: 16-06-2009