Rector Carel Stolker reflecteert in boek op het bestuur van de universiteit

Het besturen van een grote faculteit als Rechten en van een universiteit als geheel is bepaald geen makkelijke klus. Een universiteit is een grote organisatie met verschillende, soms botsende doelgroepen en belangen. En dan zijn er nog de maatschappij, de overheid en de wereld om ons heen die veranderen en steeds nieuwe eisen stellen. Carel Stolker, rector magnificus van de Universiteit Leiden, overdacht dit spanningsveld en schreef er een boek over.

Stolkers boek Rethinking the Law School – Education, Research, Outreach and Governance, verschenen bij Cambridge University Press, ligt inmiddels in de boekhandel. Stolker, behalve rector ook voorzitter van het Leidse College van Bestuur, vertelt wat hem ertoe bewoog om zijn gedachten hierover op papier te zetten.


Kritische zelfreflectie

'Er komt van alles op ons af: het onderwijs vernieuwt razendsnel, onderzoekers roeren zich in de beweging Science in Transition tegen de toenemende publicatiedruk, de competitie in alles wat we doen is enorm, en er is groeiende kritiek op universiteitsbestuurders, schamper "managers" genoemd zonder kennis van zaken. In dit krachtenveld moeten law schools én universiteiten hun koers bepalen. Over tien jaar zal de wereld niet hetzelfde zijn. Ik wilde hierover nadenken, in rust, en onderzoeken wat dit betekent. Het boek is een kritische zelfreflectie op het bestuur, niet alleen van een grote faculteit zoals Rechten, van maar ook van de universiteit als grote, maatschappelijke instelling.'

Waarden, verplichtingen, ambities en problemen

Carel Stolker

Carel Stolker

Prof.mr. Carel Stolker (1954) is sinds begin 2013 Rector en Voorzitter van ‘de eerste universiteit van het land’ – Leiden. Na een periode van bijna 7 jaar intensief decanaat waarin hij ‘zijn’ rechtenfaculteit meehielp veranderen, trok hij zich terug voor ruim een jaar sabbatical waarin hij zijn boek schreef. Hij wilde weten of de waarden, verplichtingen, ambities en problemen waarvoor rechtenfaculteiten – en ook universiteiten – zich vandaag de dag gesteld zien, wereldwijd gemeenschappelijk zijn. Stolker overdacht en onderzocht wat dit betekent voor het onderwijs, onderzoek, impact, maatschappelijke outreach en het bestuur van law schools vandaag en morgen.


Verbanden

In zijn boek legt hij bovendien tal van verbanden tussen het besturen van de rechtenfaculteit en een universiteit. Stolker onderzoekt wat hij zelf als bestuurder van een faculteit en universiteit tegenkomt, hoe hij handelt en meent te moeten handelen in het overleg met collega-bestuurders, wat de rol is van instituutsdirecteuren en van hoogleraren.

Het boek is tamelijk uniek omdat het niet vaak voorkomt dat een bestuurder van een zo grote instelling – Leiden telt ruim 4.000 medewerkers en bijna 25.000 studenten – zelf reflecteert op wat hier gebeurt. Stolker: 'In de rankings staan we op ongeveer de 60ste plaats wereldwijd, in een totaal van circa 25.000 universiteiten. Dat betekent dat we een verantwoordelijkheid hebben in het wereldwijde debat over kansen en uitdagingen, over hoe we met onderwijs en studiefinanciering omgaan, en met ons wetenschappelijk onderzoek. Dat we ook nog ’s lands oudste zijn – we zijn uit 1575 – betekent des te meer dat we in de discussie voorop willen lopen, deze willen aanzwengelen en stimuleren. Dat is óók wat ik met mijn boek wil bereiken.'

Veel schoolser

En de wereld is ingrijpend veranderd, stelt Stolker in zijn boek vast. 'Toen ik – eerst als vicedecaan van Rechten – aantrad in 2001, trof ik een faculteit aan waar niet alles even goed op orde was en nogal wat studenten voortijdig afhaakten. Rechten is dan ook een complexe faculteit met heel veel studenten, waarin dus veel onderwijs moet worden gegeven. Onderzoekers/docenten staan daar voor collegezalen met vele honderden jonge mensen. Er is in een paar jaar tijd bij Rechten heel wat ten goede veranderd, met inzet van heel velen. Inmiddels is de Leidse Rechtenfaculteit een van de succesvolste van de wereld en staat ze in de top 10 van een van de wereldrankings. We pakken het onderwijs wat “schoolser” aan, ons eerste jaar wordt wel "7 vwo" genoemd, we krijgen een bindend studieadvies in twee jaar, bieden onze studenten veel meer structuur en studiebegeleiding. Deze ontwikkelingen beschrijf ik ook in mijn boek. Ik wilde weten of andere faculteiten/universiteiten in de wereld zich voor dezelfde moeilijkheden en uitdagingen gesteld zagen. Je eigen aanpak moet ten slotte evidence based zijn. Ik merkte dat Leiden hierin behoorlijk voorop loopt.'

Wij lopen niet weg voor verantwoordelijkheid

Stolker beschouwt de positie van de Leidse universiteit in Nederland en in de wereld. 'In het boek stel ik de vraag waarover ik inmiddels ook als rector veel over nadenk: wat voor universiteit wil je zijn, hoe goed wil je zijn? En van en voor wie ben je eigenlijk? Zijn we er primair voor onderzoekers, voor studenten, of vooral voor de maatschappij? Wat betekent dit voor je relatie met je doelgroepen? Wat voor jonge mensen willen we opleiden? Wat moeten zij straks kunnen? Wat vraagt de maatschappij van ons? Wat zijn je kernwaarden? Ik schets die dilemma’s en discussies en stel vast dat wij als universiteit voor die verantwoordelijkheid niet weglopen. In Leiden steken we echt onze nek uit. Met onderwijsvernieuwing, ook digitaal, lopen we voorop. En we brengen ons onderzoek dat van wereldklasse is, over naar onze studenten.'

Regelgeving en bekostiging

Maar dat gaat niet vanzelf, stelt Stolker. 'We lopen bijvoorbeeld tegen onhandige regelgeving aan. We kunnen in Nederland bijvoorbeeld nog steeds niet selecteren vóór de poort, dat betekent dat het niet goed lukt je te onderscheiden ten opzichte van elkaar. De universiteiten zijn in Nederland grosso modo in het onderwijs even goed. En iedereen is dus welkom: dat is fraai als uitgangspunt, maar het heeft ook lastige kanten. En dan is er ook ons bekostigingssysteem dat maakt dat elke student telt (een universiteit krijgt per student een vergoeding van de overheid, red.). Tegelijkertijd brengt groei weer nieuwe problemen met zich mee. Hoe kun je goed onderwijs blijven garanderen? Het vraagt veel van een organisatie als de universiteit die, zo laat ik zien in mijn boek, wel degelijk meebeweegt, verandert en experimenteert.'

Over 10 jaar radicaal anders

Stolker voorspelt dat de universiteit er over tien jaar radicaal anders uitziet. 'In 2025 studeren er zo’n 10 miljoen studenten buiten hun eigen land. Veel van deze jonge mensen komen straks ook naar Leiden. Daar moeten we nu al rekening mee houden. Nederlandse universiteiten staan immers in de wereldtop, dus de internationale studenten zullen als een zwerm spreeuwen op ons afvliegen. De hoger-onderwijsmarkt wordt meer en meer een internationale markt, met vast en zeker ook de trekjes van een economische markt. Ook voor onze Engelstalige bachelors blijkt er enorm veel belangsteling. We zijn er nu al druk mee bezig om ons onderwijs en onderzoek daarop in te richten. En daarbij mag je nooit vergeten wie je bent, als universiteit, en waarom je ooit bent opgericht. Het is niet voor niets dat we er al zijn vanaf 1575, en Bologna vanaf 1088.'

(4 februari 2015 - CvO)

Lees meer

Carel Stolker, Rethinking the Law School – Education, Research, Outreach and Governance, is verschenen bij Cambridge University Press.

Laatst Gewijzigd: 05-02-2015