Steeds meer voorkeurstemmen landelijke verkiezingen
Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen stemmen steeds meer kiezers niet op de lijsttrekker van een politieke partij, maar op een kandidaat die lager op de lijst staat. Dat blijkt uit onderzoek van de Leidse politicologen Joop van Holsteyn en Rudy Andeweg.
Voorkeurstemmen
De onderzoekers keken naar de periode 1946-2010. Vooral vanaf de jaren '90 stemmen steeds meer kiezers op kandidaten die niet als nummer één op de lijst staan. In 1946 bedroeg het percentage voorkeurstemmen slechts 3, in de jaren’70 liep dit op tot 10 procent en in 2002 was het zelfs ruim 25 procent. Sinds die tijd schommelt het rond de 20 procent.
Vrouwen
Voorkeurstemmen komen veel voor. Zo krijgt de eerste vrouwelijke kandidaat op een kieslijst traditioneel veel stemmen van mensen die principieel op een vrouwelijke kandidaat stemmen. Met zijn voorkeurstem kan de kiezer de door de partij opgestelde volgorde van de kandidaten wijzigen. Uit het onderzoek van Van Holsteyn en Andeweg blijkt dat vooral hooggeplaatste vrouwelijke kandidaten profiteren van voorkeurstemmen. Voor allochtone kandidaten geldt dit in mindere mate.
Positie op de lijst
De kandidaten die hoog op de lijst staan, halen ook de meeste voorkeurstemmen binnen. Vanaf positie 8 neemt het aantal stemmen flink af. Daarnaast ontdekten Van Holsteyn en Andeweg dat kiezers de beslissing voor een voorkeurstem vaak pas in het stemhokje nemen. Voor het jaar 2010 keken de twee politicologen naar de regionale verwantschap van kandidaat en stemmer. Opvallend is dat die er in Nederland, in tegenstelling tot in veel andere landen, weinig toe lijkt te doen.
Lijstduwers
De rol van lijstduwers lijkt klein te zijn. Bij de verkiezingen van 2010 haalden de 18 lijstduwers samen ruim 12.000 stemmen, bij lange na niet genoeg voor één zetel.
(7 augustus 2012 – MD)
Zie ook
- Een artikel over het onderzoek verscheen in het politiek-wetenschappelijk tijdschrift Res Publica, editie 2, 2012 (enkel toegankelijk voor abonnees).
- Prof.dr. J.J.M. ( Joop) van Holsteyn
-
Prof.dr. R.B. (Rudy) Andeweg
Profielthema
Law, Democracy and Governance is is een van de zes profielthema’s in het onderzoek van de Universiteit Leiden.
Studeren in Leiden
Bachelor
Politicologie
Master