Moederzorg door 'licking and grooming' van de pups beinvloedt hun ontwikkeling. (Foto: Dirk-Jan Saaltink)

Claessens onderzocht de werking van dexamethason, een synthetisch stresshormoon dat veel wordt gebruikt bij vroeggeborenen met ademhalingsmoeilijkheden. Dexamethason werkt positief op de ontwikkeling van babylongen. Maar het heeft ook negatieve effecten, bijvoorbeeld op de leerprestaties later in het leven. Uit dierexperimenten bleek eerder zelfs een verkorte levensduur. In haar dierexperimentele onderzoek zag Claessens inderdaad korte-termijnbijwerkingen op de ontwikkeling van de hersenen. Die kon ze gedeeltelijk tegengaan met een ander middel dat lokaal werd toegediend in de hersenen. De lange-termijnbijwerkingen waren echter lang niet zo negatief als Claessens verwachtte op basis van eerder onderzoek. Want er blijken meer factoren een rol te spelen.

Sanne Claessens: 'De werking van dexamethason wordt beïnvloed door omgevingsfactoren, zoals aanraken.'

In haar onderzoek slaagde Claessens erin om aanzienlijke invloed uit te oefenen op de bijwerkingen. Als de onderzoekers de pasgeboren dieren (pups) dagelijks even oppakten om ze te markeren, werden de bijeffecten van dexamethason op de lange termijn gedeeltelijk teniet gedaan. Dit zogenoemde 'hanteren' van de pups stimuleerde de moederzorg. Daarbij is er tijdelijk veel meer aandacht van de moeder, wat zich uit in het likken van de pups. Het is bekend dat moederzorg tijdens het vroege leven invloed heeft op de ontwikkeling van de hersenen en dus het functioneren op latere leeftijd. Nieuw aan het onderzoek van Claessens is om het effect van zo’n ‘omgevingsfactor’ te betrekken bij het onderzoek naar de werking van een geneesmiddel. En ook om in het verlengde daarvan een klinische vraag te betrekken bij farmacologisch onderzoek. 

De promovenda concludeert: ‘De consequenties van behandeling met dexamethason zijn niet eenduidig. Die worden in hoge mate beïnvloed door omgevingsfactoren zoals bijvoorbeeld moederzorg. Dat betekent dat de behandeling gevoelig kan zijn voor interventies. En dat betekent weer dat mijn ontdekking mogelijk klinische implicaties heeft. In ieder geval benadrukt het dat aandacht moet worden besteed aan de omgevingsfactoren, zoals voldoende contact tussen de vroeggeborenen in de couveuse en de ouders. Deze vondst benadrukt het belang van fundamenteel onderzoek bij een klinische benadering.’

Health, Life and Biosciences is een van de zes profielthema's in het onderzoek van de Universiteit Leiden

Health across the Human Life Cycle is een van de zes profielthema's in het onderzoek van de Universiteit Leiden