Kopieer jezelf in het Virtual Identity Lab

Cognitie – het vermogen tot begrijpen en interpreteren – functioneert niet los van ons lichaam, maar zit er als het ware middenin. Hoe de processen van waarnemen en handelen elkaar beïnvloeden, gaat cognitief-psycholoog Bernhard Hommel (Leiden Institute for Brain and Cognition) met collega’s onderzoeken in het Virtual Identity Lab (VIL).

Eerste lab ter wereld

Bernhard Hommel

In het VIL gaan wetenschappers van verschillende universiteiten en disciplines samenwerken. Het wordt het eerste centrum ter wereld waar een nieuwe methode (de virtuele reconstructie van het ‘zelf’) wordt gebruikt om deze ‘belichaamde cognitie’ te onderzoeken. Hommel: ‘De technieken die we gaan gebruiken, zijn op zich niet nieuw. Maar de manier waarop ze worden gebruikt en het doel dat ze dienen, zijn dat wel.’

Virtuele kopie

De technische kant en de organisatie van het onderzoek worden ondergebracht bij het Leiden Institute for Brain and Cognition (LIBC). In de faculteit Sociale der Wetenschappen zal het gedragsonderzoek plaatsvinden, in het LUMC het fMRI-onderzoek.
NWO heeft € 200.000 toegekend voor de aanschaf van allerlei apparatuur en technieken: camera’s en sensoren die onder meer oogbewegingen, pupilgrootte, handbewegingen en lichaamshouding meten, en apparatuur die hartslag, huidgeleiding en spierbewegingen in het gezicht vastlegt. Dat laatste is belangrijk om emoties van mensen in kaart te kunnen brengen.

Lachspiegels

Hommel: ‘Met al die apparatuur worden zoveel mogelijk gegevens verzameld waarmee we een virtuele 3D-kopie kunnen maken van de manier waarop mensen zichzelf beleven. Vervolgens laten we mensen naar dat virtuele beeld kijken. Het doel daarvan is het zelfbeeld van mensen experimenteel te manipuleren. Zo hopen we te kunnen begrijpen hoe de cognitie zich ‘gedraagt’ als de virtuele realiteit anders is dan de oorspronkelijke of echte.’
Denk daarbij bijvoorbeeld aan de manier waarop je jezelf ziet in lachspiegels die je dikker of dunner maken, of een deel van je lichaam uitvergroten of verkleinen. Je neemt je lichaam anders waar: je ‘bent’ ineens monsterlijk dik, akelig dun of foeilelijk. Wat doet dat met je zelfbeeld?

Alcoholisten

Wie eenmaal begrijpt hoe die ‘belichaamde cognitie’ tot stand komt, kan dat inzicht mogelijk ook therapeutisch gebruiken. Zo zijn onderzoekers van plan het zelfbeeld van oudere mensen te onderzoeken door hun bewegingssnelheid en lichaamsvorm virtueel te manipuleren. Mocht dat onderzoek uitwijzen dat ouderen daardoor een ander beeld krijgen van hun gezondheid en mobiliteit, dan kan die methode wellicht therapeutisch worden gebruikt om patiënten met overgewicht of anorexia te helpen. Hommel: ‘We hebben klinisch psychologen nodig om te vertellen hoe dat zou kunnen. Dat daarvoor mogelijkheden liggen, daarvan ben ik overtuigd.’
Een andere mogelijke toepassing is een virtuele vertoning van flessen water, fris en alcohol aan alcoholisten, waarbij hun eigen virtuele hand zich terugtrekt wanneer er een fles alcohol in beeld verschijnt. Wellicht is het mogelijk om zo hun zelfbeeld aan te passen en een gedragsverandering te bewerkstelligen.