‘Er bestaat niet zoiets als een tijdloze Japanse ziel.’ Dat zegt de kersverse hoogleraar Modern Japan Katarzyna Cwiertka. De eerste maand van haar professoraat was meteen een vuurproef: Japan werd getroffen door een vernietigende aardbeving en tsunami, en Cwiertka moest zich staande houden in het mediageweld.

Hoogleraar Modern Japan Katarzyna Cwiertka: ‘Het is moeilijk te zeggen wat de ramp precies gaat betekenen voor Japan.’

Volgens Cwiertka is de huidige ramp de grootste voor Japan sinds de Tweede Wereldoorlog. ‘Het is moeilijk te zeggen wat deze precies gaat betekenen voor Japan, maar ik denk zeker dat over twintig jaar over deze tijd wordt gesproken als een turning point in de Japanse geschiedenis.’ Cwiertka legt uit dat het vooral de toch al broze vertrouwensrelatie tussen de Japanse overheid en haar burgers zal zijn die blijvende schade ondervindt van de ramp.

Afbeelding van een keuken uit de jaren ’20 van de vorige eeuw. Drang tot modernisering heeft het dagelijks leven in Japan sterk veranderd

Juist omdat dit zo’n belangrijke tijd is voor Japan, is het noodzakelijk dat de media een juist en genuanceerd beeld geven van de gebeurtenissen, meent Cwiertka: ‘Helaas zien we altijd weer die oude clichés voorbijkomen. Dat Japan een sterke schaamte- en schuldcultuur kent, dat Japanners een gebrek aan emotie hebben en dat het individu zich altijd wegcijfert ten behoeve van de groep. Maar dat zijn allemaal antroplogische bevindingen uit de jaren ’40 die vooral door de Amerikanen werden gebruikt om Japan als exotische vijand af te schilderen. Japan heeft zich sinds de jaren ’60 enorm ontwikkeld tot een modern land dat veel minder verschilt van het onze dan in eerste instantie lijkt. Er bestaat niet zoiets als een tijdloze, onveranderlijke Japanse ziel.’ Werk aan de winkel voor Japanologen dus, ook in rustiger tijden.