Japans beroemdste kunstenaar

Sommige grote kunstwerken zijn zo beroemd dat ze regelmatig worden afgebeeld op posters, bordjes en koektrommeltjes. Of er wordt een borduurpatroon van gemaakt of een zelfschilderpakket met genummerde hokjes voor de verschillende kleuren.

Dat geldt voor De schepping van Adam van Michelangelo en de Nachtwacht van Rembrandt. En soms is een kunstwerk zo beroemd dat het regelmatig aangepast of zelfs gepersifleerd wordt. Die twijfelachtige eer valt bijvoorbeeld de Mona Lisa van Leonardo da Vinci te beurt. In dit rijtje schaart zich ook de Japanse kunstenaar Hokusai met zijn Grote golf. De afbeelding is wereldwijd bekend, maar velen zullen de naam van de kunstenaar niet kunnen noemen.

De beroemdste prent van Hokusai. De Grote golf is nummer 11 in de catalogus.

Ruim 30 duizend tekeningen

Hokusai is misschien niet Japans allergrootste kunstenaar, maar zeker wel de beroemdste en een van de meest productieve. Toen hij in 1849 op de leeftijd van 89 stierf liet hij een oeuvre na van ruim 30 duizend tekeningen. Zijn beste werken heeft hij naar eigen zeggen gemaakt vanaf de jaren dertig van de negentiende eeuw, dus toen hij al in de zeventig was. In de korte autobiografie die hij op de leeftijd van 74 schreef, zegt hij: ‘Al had ik op mijn vijftigste talloze tekeningen gemaakt, geen werk van voor mijn zeventigste is werkelijk de moeite waard.’ Matthi Forrer, de auteur van het onlangs uitgebrachte Hokusai. Prints and Drawings, vermoedt dat dit veeleer geïnterpreteerd moet worden als een aanwijzing dat Hokusai, zelfs nog op die leeftijd, grotere prestaties wilde neerzetten, dan dat hij werkelijk alles wat hij tot dan toe geproduceerd had, verwierp.

Gezicht op Honmoku bij Kanagawa, nummer 10 in de catalogus.

Catalogus

Forrers boek is oorspronkelijk opgezet als catalogus van een tentoonstelling van Hokusai’s prenten en tekeningen in Londen in 1991. Het geeft een retrospectief van het werk van Hokusai gedurende zijn productieve leven. Al zijn genres zijn erin vertegenwoordigd: prenten van kabuki-acteurs, mythologische thema’s, waaierontwerpen, bloemen en vooral veel landschappen uit de beroemde series. Daaronder bevinden zich prenten uit de serie Zesendertig gezichten op de berg Fuji, waartoe ook de Grote golf behoort. De Grote golf dateert uit 1830 of ‘31, maar was zeker niet Hokusai’s eerste poging om zo’n golf af te beelden. Al tussen 1800 en 1805 maakte hij de prent Gezicht op Honmoku bij Kanagawa met een gespiegelde compositie, waarin de boten anders gesitueerd zijn. En uit dezelfde periode stamt Een boot in een grote golf bij Oshiokuri die compositorisch al meer overeenkomt met de beroemde prent.

Golfvormen

Al een paar jaar eerder, in 1797, experimenteerde Hokusai met golfvormen, zij het veel kleinere, in de prent Lente in Enoshima. Twee jaar later in 1799 hergebruikte hij deze golf in Gezicht op het eiland Enoshima, een zogenoemde surimono. De surimono-prenten werden meestal op bestelling privaat gedrukt; vaak waren het, net als deze, Nieuwjaarsprenten. Twee jaar na de Grote golf hergebruikte Hokusai het thema van de vissersboten in een onstuimige zee in de prent Chōshi in de provincie Shimōsa uit de serie Duizend schilderingen van de zee. De toeschouwer lijkt in deze prent meer betrokken te zijn in het drama, doordat het water van de golf dwars over het papier loopt, volgens Forrer.

Lente in Enoshima, nummer 8 in de catalogus

Gezicht op het eiland Enoshima, nummer 9 in de catalogus

Klein facet

Het boek heeft een korte, heldere inleiding over het leven en werk van Hokusai en de 133 prenten in het catalogusdeel zijn, op een enkele uitzondering na, in kleur weergegeven en voorzien van een duidelijke beschrijving en toelichting op de achtergrond van de prent. De zes ‘golfprenten’ in deze bespreking zijn slechts een klein facet van de onderwerpen die in het boek aan de orde komen. 

Chōshi in de provincie Shimōsa, nummer 48 in de catalogus.

Matthi Forrer is Japanconservator van het Museum Volkenkunde in Leiden en bekleedt de Von Sieboldleerstoel Materiële cultuurkunde van het premoderne Japan, in het bijzonder de prentkunst.

Matthi Forrer, Hokusai. Prints and Drawings
Uitgeverij: Prestel, 220 p., 126 illustraties in kleur en 28 in zwart-wit
Formaat: 240mm x 195mm.
ISBN 978-3-7913-4222-1
€ 19,95

(11 augustus 2009/SH)