Een nieuw boek over het Oudfries
Na 80 jaar is er opnieuw een leerboek Oudfries verschenen: An Introduction to Old Frisian. De auteur, Rolf Bremmer, is bijzonder hoogleraar Fries vanwege de Fryske Akademy aan de Universiteit Leiden.
Rolf H. Bremmer Jr, An Introduction to Old Frisian. History, Grammar, Reader, Glossary. Amsterdam en Philadelphia: John Benjamins, 2009. Ingenaaid: €36, gebonden €105.
Voorloper
Oudfries is de middeleeuwse voorloper van het huidige Fries, dat behalve in Friesland ook op diverse plaatsen in Noord-Duitsland in gebruik is. Kennis van het Oudfries is natuurlijk belangrijk om inzicht te krijgen in hoe de varianten van het hedendaagse Fries tot stand zijn gekomen. Het is dan ook een verplicht onderdeel bij de studie Fries. Maar ook voor begrip van het culturele verleden van de Friese landen is kennis van het Oudfries van belang. Het laat zien dat het Fries in die tijd een gewone plaats had in het officiële verkeer, getuige de vele honderden koopcontracten, testamenten, vredesverdragen, gildestatuten, politieregisters en overheidscorrespondentie. Ook het Friese recht werd vastgelegd in een grote verscheidenheid aan wetten. Aan fictie is veel minder overgebleven, en godsdienstige literatuur is nagenoeg afwezig. Dat laatste roept vragen op over het culturele niveau in die tijd en wat dat te maken zou kunnen hebben met de teloorgang van het Fries als geschreven cultuurtaal na 1550.
Sporen
Buiten Friesland is het Oudfries van belang bij de studie van andere oudere Germaanse talen, zoals het Oudnederlands, Oudengels en Oudsaksisch. Hoe verhield zich vroeger het Fries tot het Nederlands en het Nederduits; welke Friese sporen treffen we nog aan in de eerste landstaal van Nederland? Hoe kunnen we precies vaststellen dat het Engels en het Fries zo nauw verwant zijn – green cheese en griene tsiis – en waarom is dat zo?
Vetemaatschappij
De studie van de Oudfriese rechtsliteratuur kan veel bijdragen tot een beter begrip van de middeleeuwse cultuur, omdat de Oudfriese wetten ons inzicht geven in de maatschappelijke verhoudingen en mentaliteit van die tijd. Was bijvoorbeeld de positie van de vrouw in de Friese wetten dezelfde als die in de middeleeuwse wetten elders? En hoe ging men met geweld om? Een opvallend aspect van de Friese middeleeuwen is namelijk dat men daar tot 1500 geen graaf of hertog kende en in een vetemaatschappij leefde waar geen lijf- of gevangenisstraf was, maar elke misdaad vergoed (afgekocht) kon worden.
Lacune
Genoeg redenen dus om Oudfries te leren. Alleen, het laatste Oudfriese leerboek verscheen in 1928: Abriss der altfriesischen Grammatik van Walther Steller; het is alleen nog antiquarisch te verkrijgen. Dat het nieuwe leerboek in het Engels verschijnt laat zien hoe de bordjes zijn verhangen in de academische wereld. An Introduction to Old Frisian voorziet duidelijk in een didactische lacune. Het boek biedt niet alleen een grammatica van het Oudfries, maar geeft ook een overzicht van de Friezen en hun cultuur in de middeleeuwen, samen met een keur van leesteksten met commentaar, en een volledige Oudfries–Engelse woordenlijst.
Het eerste exemplaar van het boek is vrijdag 12 december overhandigd aan gedeputeerde mw. Tineke Schokker-Strampel, op de laatste dag van het 18e driejaarlijkse Friese Filologencongres (.pdf) in Leeuwarden.
(16 december 2008/SH)