De natuur van de dingen
Het erudiete karakter van de zes boeken van De rerum natura is zo groot dat men alleen maar kan aannemen dat dit leerdicht het resultaat is van een levenslange werkzaamheid, om niet te zeggen obsessie, stelt Piet Schrijvers. In de inleiding van zijn vertaling gaat de Leidse emeritus hoogleraar Latijnse taal- en letterkunde dieper in op de ontstaansgeschiedenis van dit werk van Romeinse dichter Lucretius (99-55 vC).
Lucretius, De natuur van de dingen - De rerum natura
Vertaald en ingeleid door Piet Schrijvers
Uitgeverij: Historische Uitgeverij, isbn 978 90 6554 4247, 612 blz., € 49,95
Epicurisme
Lucretius was de pleitbezorger van het epicurisme. Volgens de Romeinse maatstaven waren de opvattingen van de Griekse filosoof Epicurus (341-271 v. Chr.) absoluut nieuw, schokkend en zelfs weerzinwekkend te noemen. Men beschouwde deze filosofie als een oproep tot impietas, tot verwaarlozing van de loyaliteit in de relaties tussen kinderen en ouders, burgers en de staat en tussen mensen en goden. Epicurus verkondigde immers dat een wijs man geen kinderen moet grootbrengen en niet aan het politieke leven moet deelnemen, dat er geen relatie bestaat tussen goden en mensen en dat genot en niet de deugd het hoogste goed is. Lucretius kon dan ook op veel weerzin rekenen van zijn Romeinse medeburgers, want zo’n zendeling verbreidde in de Romeinse maatschappij een volledig nieuwe reeks van stuitende ideeën, normen en gedragpatronen.
Postuum
Lucretius die hartstochtelijk het voortleven na de dood ontkende, leeft nog steeds voort door zijn geesteskind. De rerum natura werd postuum uitgegeven in de jaren 50-45 v. Chr. door uitgerekend een van de belangrijkste bestrijders van het epicurisme: Cicero. Volgens Schrijvers dient men bij deze politicus-filosoof een onderscheid te maken tussen de opvattingen van de publieke, politieke persoonlijkheid en de belangstelling van de privé-persoon.
Beschrijvingskunst
Een leerdicht loopt het risico voor een dichter te droog en voor een geleerde te frivool te zijn, maar als het slaagt dan valt het zowel bij dichters, denkers als geleerden in de smaak. Lucretius heeft met De rerum natura deze grote hoogte bereikt. De natuur van de dingen is door schrijvers en dichters geroemd om zijn meeslepende stijl en rake beschrijvingskunst, geleerden zijn tot op heden getroffen door de rijkdom en de verscheidenheid aan onderwerpen: van atomisme tot magnetisme, van ontstaan tot vergaan van de aarde en de mens, filosofen treffen een uitdagende spanningsboog aan die reikt van levenskunst tot stervenskunst, van Epicurus tot Einstein.
Tweetalig
Schrijvers brengt in zijn rake en lyrische vertaling en de informatieve inleidingen Lucretius’ sublieme stijl en rijke geest over naar onze tijd. Behalve de vertalingen bevat deze uitgave de volledig door Schrijvers geredigeerde en bezorgde Latijnse tekst. In zijn nawoord gaat hij in op de uitvoerige historie van de literaire en culturele invloed die in Nederland het werk van Lucretius heeft gehad: van Joost van den Vondel tot Cees Nooteboom.
De vertaler
Piet Schrijvers is vertaler, essayist en lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Hij heeft eerder Lipsius, de Georgica van Vergilius, De zwerftocht van Aeneas, Aeneis en de Verzamelde gedichten van Horatius vertaald. Verder publiceerde hij de essaybundel Ik kan de muzen niet haten. In 2007 ontving hij de Oikos-prijs van Nederlandse classici als eerbetoon aan zijn passie en omdat hij op eminente wijze de klassieke literatuur onder de aandacht brengt van een groot publiek.
(24 februari 2009/SH)